İşletme Nedir?

İŞLETME NEDİR?

 

Kısaca, mal veya hizmet üretmek, pazarlama ve satışını yapmak amacıyla, genellikle kar hedefleyerek organizasyonun veya kurumun faaliyetlerini yürütmesidir. Sosyal sorumluluk kapsamında faaliyet gösteren organizasyon veya kurumlar genellikle kar maçı gütmeden faaliyet gösterirler fakat günümüzde bu organizasyonlardan oldukça az kalmıştır. 

Mesela küçük bir bakkal da bir işletmedir, büyük bir holding de. Bir berber dükkanı da bir işletmedir, bir çelik fabrikası da. Bir petrokimya fabrikası da bir işletmedir, bir börek dükkanı da. Bu örnekleri küçük, orta ve büyük işletmeler olarak çeşitlendirebiliriz. 

İşletmelerin yapısal ortak özellikleri, insan kaynakları (çalışanlar ve yöneticiler), maddi kaynaklar (sermaye, ofis, ekipman ve malzemeler) ve bilgi & teknoloji kaynaklarına (iş süreç ve takiplerini verimli hale getiren veri ve uygulamalar) sahip olmalarıdır. 

Şimdi biraz detaylandıralım…

İşletmelerin temel özellikleri ekonomik, sosyal, teknik ve hukuki birimler olmalarıdır.

Ekonomik olarak işletmeler çeşitli kaynakları kullanarak ölçülebilir değer yaratırlar. İşletme sahipleri, çalışanlar, tedarikçiler, müşteriler, direkt yoldan birbirlerine ekonomik olarak bağımlıdırlar. Kısacası aralarında para alışverişi vardır.

Sosyal olarak işletmeler toplum içinde faaliyet gösterirler ve toplumsal ihtiyaçlara fayda sağlayarak direkt olarak etki sağlarlar. İşletmelerin istihdam yaratma, yetenek gelişimi, toplumsal refah ve bağışlar, etik ticaret, kalkınmayı destekleme ve çevresel sürdürülebilirlik gibi etkenleri bulunur. Kısacası, bir işletmenin başarısı sadece bilançoda yazan rakamlarla değil, topluma kattığı değerle de ölçülmekte ve değerlendirilmektedir. Kazan-kazan ilişkisiyle hem marka değeri, hem de toplum ileri taşınmalıdır.

Teknik olarak işletmeler üretim, finans, lojistik, Ar&Ge (araştırma ve geliştirme), muhasebe gibi faaliyetlerini gerçekleştirmek için çeşitli teknik bilgi, deneyim, analiz ve yöntemleri kullanırlar. Bunlar sayesinde işletmelerin girdileri (input) doğru ve etkin yönetilerek verimli bir şekilde çıktıların (output) değerlendirilmesi gerekmektedir.

Hukuki olarak tüm işletmeler kuruluş, işleyiş ve sona ermesi bakımından ülkelerdeki yasal düzenlemelere tabi olup bunlara uymak zorundadırlar. İşletmelerin uyması gereken başlıca düzenlemeler ticaret kanunları, tüketici hakları, iş hukuku ve çalışan hakları, iş sağlığı ve güvenliği, vergi hukuku, kişisel verilerin korunması kanunu (KVKK) ve çevre hukuku gibi düzenlemelerdir. Kısacası, hukuki açıdan işletme yasalarla çizgileri çizilmiş bir sahada, kurallara uyarak oyunu oynayan ve attığı her adımın yasal sorumluluğunu üstlenen bir yapıdır. 

İşletmeler faaliyet alanlarına, mülkiyetlerine, büyüklüklerine, hukuki yapılarına, faaliyet amaçlarına ve coğrafi kapsamlarına göre sınıflandırılırlar.

Faaliyet alanlarına göre işletmeler üretim işletmeleri (fabrikalar, çiftlikler, vb), hizmet işletmeleri (bankalar, hastaneler, güzellik merkezleri, berberler, vb) ve mal alımı-satımı yapan ticaret işletmeleri (toptancılar, mağazalar, vb) olarak sınıflandırılırlar.

Mülkiyetlerine göre işletmeleri Özel (şahıslara veya özel kuruluşlara ait), Kamu (devlet ve kamu kurumlarına ait), Karma (hem özel, hem de kamu kurumlarına ait) ve Yabancı Sermayeli (sermayesinin tamamı veya bir kısmı yabancı yatırımcılara ait) işletmeler olarak adlandırabiliriz.

Büyüklüklerine göre işletmeler küçük, orta ve büyük ölçekli olarak sınıflandırılır ve adlandırılırlar.

Hukuki yapılarına göre işletmeler şahıs şirketi (tek kişi, komandit, kollektif, vb), sermaye şirketi (Limited ve Anonim) ve kooperatif şirketler olarak adlandırılırlar.

Amaçlarına göre işletmeler kar maçı güden ve kar amacı gütmeyen işletmeler olarak sınıflandırılırlar.

Coğrafi kapsamlarına göre işletmeler yerel, ulusal, uluslararası ve çok uluslu işletmeler olarak adlandırılırlar. 

İşletmelerimizin ölçeği ne olursa olsun, başarılı bir şekilde yoluna devam edebilmesi için çeşitli işlevlerini düzgün ve etkili şekilde yerine getirmesi gereklidir. Bunlar:

• Yönetim: İşletmenin planlama, koordinasyon, yöneltme, ölçme ve denetleme gibi fonksiyonlarını içerir. İyi yönetim performansı işletmenin faaliyetlerini, büyümesini, karlılığını, piyasa değerini, toplumsal kabul edilebilirlik derecesini doğrudan etkiler ve en temel fonksiyondur.
• Pazarlama: Hedef müşteri kitlesinin ihtiyaçlarını belirleyerek, ürün ve hizmetin geliştirilmesi, doğru bir şekilde maliyetlerinin hesaplanarak fiyatlarının belirlenmesi, dağıtım şekli ve ağının belirlenmesi ve piyasada tutundurma faaliyetlerini içerir. Bir tarafında sosyal faaliyetleri, yani halkla ilişkileri de barındırır. 
• Üretim: Ürün ya da hizmetin gerekli girdilerini (hammadde, bilgi, ekipman, malzeme, planlama, vb) ve iş gücünü kullanarak oluşturulması faaliyetlerini içerir. Etkili üretim faaliyetleri ortaya kaliteli ve etkin maliyetli ürün veya hizmet ortaya çıkaracağı için işletmenin güçlü ve avantajlı konumda olabilmesi için çok önemlidir. Günümüz teknolojisiyle ürün ve hizmet üretmek kolaydır, fakat satılabilir olmadıktan sonra işletmenin ömrünü direkt olarak etkiler.
• Finans: İşletmeler genelde kar hedefli çalıştığı için en önemli fonksiyonlardan biridir. İşletmenin faaliyete geçmesi ve faaliyetine devam edebilmesi için gerekli fon kaynaklarının sağlanması ve yönetilmesi ile ilgili faaliyetleri kapsar. Finansal kurumlarla ilişkiler, düzgün nakit akışının sağlanması, tahsilat ve ödeme dengesinin sağlanması, doğabilecek nakit ihtiyacında mümkün olan en düşük maliyetle kredi kullanım imkanlarının sağlanması, nakit fazlasının mümkün olan en karlı şekilde değerlendirilmesi gibi faaliyetlerin hepsi finans fonksiyonun içinde yer alır.
• İnsan Kaynakları: İşletmenin faaliyetini sürdürebilmesi için gerekli personelin belirlenmesi, seçilmesi, eğitilmesi, geliştirilmesi, ücretlendirilmesi ve motivasyonlarının yüksek tutulması fonksiyonlarını içerir. iK yönetimi işletmeye bağlılık ve düşük personel döngüsü açısından günümüzde oldukça önem kazanmıştır.
• Muhasebe: İşletmelerin tüm finansal işlemlerinin kayıtlarının doğru olarak tutulması ve raporlanması faaliyetlerini içerir. Muhasebe kayıtları ne kadar doğru ve güncel tutulursa işletmenin raporlama ve değerlendirme kabiliyeti artar.
• Araştırma & Geliştirme (Ar-Ge): Yeni ürünler ve/veya hizmetler geliştirmek amacıyla yürütülen sistematik çalışmaları içerir. Şirketin sürekliliği ve değeri açısından yeni ürün araştırmak ve geliştirmek oldukça önemlidir. Dolayısıyla üretim yapan bir firma iseniz geliştirilen ürünün türüne göre göreceli yüksek tutarlarda finansman ayrılması gerekebilir.
• Satın Alma (Tedarik): İşletmenin faaliyetlerini yürütebilmesi için gerekli hammadde, malzeme ve hizmetlerin en iyi fiyata ve zamanında temin edilmesi faaliyetlerini içerir. Satın alma maliyeti satılacak ürünün genel maliyetinde oldukça önemli rol oynamaktadır. Şirketlerde en çok uygunsuzluğun ve etik dışı uygulamaların ortaya çıktığı bölüm olduğu için bu operasyonda çalışan kişiler oldukça güvenilir ve kontrol altında olmalıdır.
• Halkla İlişkiler: İşletmenin müşteri kitlesi, tedarikçileri, yatırımcılar, sosyal kuruluşlar, kamu, medya, vb. ile olumlu ilişkiler kurma ve sürdürebilme faaliyetlerini kapsar. İtibar ve marka imajı yönetimi, iletişim köprüsü kurma, kriz yönetimi, farkındalık yaratma, kurum içi iletişim gibi konuların yönetimini yapar. Kısacası halkla ilişkiler bölümü toplumla ilişkilerin çok yönlü şekilde pozitif şekilde sürdürülmesini sağlar.

Görüldüğü gibi, işletmeler oldukça karmaşık bir yapıya sahip olan, yaşayan ve yaşatan, sağlıklı bir şekilde koordine edilerek yönetilmesi gereken ekonomik ve sosyal birimlerdir.